Afrika als speelplaats voor hoogopgeleide jongeren
‘Ze (17 jaar) zei, ‘mam, pap, ik ga naar Afrika. Arme wees- en straatkinderen helpen’’. Met bescheiden trots flikkert deze zin me tegemoet bij het bezoeken van een website. Het is de openingspagina van een organisatie die jongeren naar ontwikkelingslanden ondersteunt. Ik lees het nogmaals en de rillingen lopen over mijn lichaam. Niet omdat het ‘best eng en gevaarlijk is’, zoals haar ouders zouden zeggen, maar vanwege de zelfingenomenheid die er vanaf druipt. Grote kans dat deze 17‐jarige het niet zo bedoelt. Maar toch, of misschien juist daarom, krijg ik de kriebels.
Laat ik voorop stellen dat de kritiek die ik heb niet voor alle organisaties en vrijwilligers geldt. Maar ik mis wel duidelijk een kritische noot bij het kopje vrijwilligerswerk in het buitenland. Er zijn in dit verhaal twee spelers, Nederlandse zendorganisaties en jonge mensen die ‘goed willen doen’ voor de wereld.
Allereerst de goedwillende tiener of student. Global poverty project slaat de spijker op zijn kop met hun filmpje over een jonge ontwikkelingswerker. Zijn drijfveer is hetzelfde als die menig jongere die naar Afrika vertrekt voor vrijwilligerswerk, ‘I want to save the poor people, give money, volunteer by building a school or teach English’. Er is niks mis met hulp bieden aan Afrikaanse landen. Waar ik de kriebels van krijg is dat een jonge griet werkelijk het gevoel heeft dat een Afrika vol arme wees‐ en straatkinderen op haar zit te wachten. Om vervolgens naar een project te gaan waar een Nederlandse coördinator zit met alleen Nederlandse vrijwilligers. Dat het wellicht beter en goedkoper is om geld te doneren en lokale mensen zelf les te laten geven lijkt ondergeschikt. Ik vraag me sowieso af hoeveel mensen er over nadenken wat een komen en gaan van steeds nieuwe vrijwilligers op een project doet met betrokkenen. Fijn voor kinderen die hun ouders hebben verloren om elke maand aan tientallen vreemden te moeten wennen.
Dan zijn er nog de Nederlandse zendorganisaties. Google ‘vrijwilligerswerk in het buitenland’ en tientallen organisaties komen je tegemoet. Allemaal willen ze jou hebben en allemaal bieden zij het beste voor jou. Een pakketje bestaat uit begeleiding hier, begeleiding daar, een Nederlandse contactpersoon, bla bla bla bla. Door de hoogte van het bedrag is het lastig om het zelf te financieren, papa en mama bestalen dus wel. Dat vrijwilligerswerk doen daarmee elitaire aangelegenheid wordt ga ik maar niet eens op in. Met teksten als ‘zelf meehelpen in Afrika?’ wordt een heel continent tot speelplaats gemaakt voor jongvolwassenen om zich verder te ontplooien.
Wat valt er te zeggen over de commerciële business die ermee lijkt te zijn ontstaan. Vrijwilligerswerk is hip, wat zeg ik, bijna een vereiste om nog op enig niveau mee te willen doen. Het schijnt een trend te zijn om voor het studeren een paar maanden goed te doen in de ‘derde wereld’. Dat je daarvoor grof geld moet betalen lijkt niet uit te maken. Dat het geld vervolgens niet eens bij het project komt waar je heen gaat evenmin.
Schandalig is dat Nederlandse organisaties vanuit eigen belang lokale projecten ondersteunen. Vrijwilligers die disfunctioneren en corruptie van staf constateren worden niet serieus genomen, daar heeft de zendorganisatie ook niets aan. Projecten mogen geen vrijwilligers of financiering aannemen via andere wegen. Zo wordt een afhankelijkheidsband gecreëerd. En als een project niet ‘rendabel’ genoeg is trekt een zendorganisatie zich terug als samenwerkingspartners. Dat lokale partners daardoor van het ene op andere moment niet meer in staat zijn hun project voor te zetten ziet een Nederlandse organisatie niet als haar verantwoordelijkheid. Schijnheiligheid ten top.
Begrijp me niet verkeerd, iets voor een ander doen is wat we allemaal zouden moeten doen. Maar ik betwijfel of we daarvoor en masse naar zorgvuldig uitgezochte projecten in Afrika moeten. Zendorganisaties moeten kritischer naar zichzelf zijn in de bijdrage die ze leveren aan de beeldvorming over en de ontwikkeling van het continent. Het is dan aan ons, jonge, ambitieuze wereldverbeteraars, om vragen te stellen bij een tussenjaar in Afrika en een heel continent niet als speeltuin van zelfontplooiing te behandelen.
Deze week verscheen er een rapport van de VN over ‘vrijwilligerstoerisme’ dat aansluit bij dit artikel.
Petra KuipersLeuke blog, en ik herken het fenomeen
Toen ik in Tanzania was struikelde ik over de 18-jarige Europese jongeren (vooral vrouwen?) die naar het land waren gekomen voor vrijwilligerswerk. Het is een ware industrie.
Maar toch, op deze manier leren we wel het continent kennen. Misschien dat dat op termijn weer bijdraagt aan wederzijds begrip?
Harmen Breedeveld@ Petra, die kende ik nog niet! Ga ik zeker lezen, bedankt!
@ Harmen, je hebt gelijk, er zitten ook zeker goede kanten aan vrijwilligerswerk, maar de mindere kanten worden volgens mij zwaar onderbelicht. Er worden geen kritische vragen gesteld als iemand verteld dat hij/zij fijn een paar maanden ‘goed gaat doen’ in Afrika. Ik zou graag zien dat voor de lofwoorden een discussie op gang komt en jongeren dit meenemen als ze vrijwilligerswerk gaan doen.
Hannah EigemanHannah, chapeau.
Jolande KooleAls expert binnen vrijwilligersmanagement, niet alleen binnen de OS sector, ben ik het roerend met je eens. Persoonlijk ben ik al jaren in gesprek met de door jou genoemde zendorganisaties en de jongeren die op reis gaan om hen bewust te maken van dit aspect.
Ik wil je attenderen op Better Care Network (BCN) die, o.a. samen met één van mijn collega’s, een visie plus bijhorend advies heeft ontwikkeld op vrijwillige inzet in een ontwikkelingsland.
Het is dus niet zo dat niemand, en dan bedoel ik met name de zendorganisaties, zich hier druk over maakt. Alleen je kan je afvragen hoe het komt dat met name jongeren/studenten niet open staan voor de effecten van hun vrijwillige inzet en blijkbaar alleen maar gaan voor hun eigen genot en beleving.
Wat mij betreft mag je dat verder aan de kaak stellen!
Ha Han,
Grappig om je verhaal te lezen nu ik zelf hier in Ghana – tussen de vrijwilligers – zit. Hier in Ghana is het inderdaad een industrie, er zijn hier heel veel vrijwilligers. Ze betalen grof geld om hier te komen en de zendorganisaties zijn totaal niet transparant in waar het geld naartoe gaat. Overigens hebben veel van de vrijwilligers ook te maken met host families die extra geld vragen, ‘er is voor de komende maand geen eten meer voor de weeskinderen. Kan je bijspringen?’
Een kleine nuancering die ik hier in Ghana wel zie: de meeste vrijwilligers – zeker de wat ‘ouderen’, dus niet de achttienjarigen, maar de bijna afgestudeerde studenten – zijn zich er terdege van bewust dat ze hier niet het armoedeprobleem gaan oplossen. En ze weten heel goed dat ze hier zijn voor zichzelf, maar dat ze weinig impact maken. Dat staat dan weer in contrast dat met het Noorse meisje dat ik ontmoette. Zij wil een van de weeskinderen meenemen op vakantie van een paar weken naar Noorwegen. En dan daarna dus weer terugsturen naar de armoede in Ghana. Daar gaan mijn haren dan weer van overeind staan…
Wat je eventueel nog bij je verhaal zou kunnen toevoegen is dat de zendorganisatie vaak samenwerkt met een lokale organisatie in het land zelf. Hier in Ghana werken Nederlandse/Europese organisaties samen met SYTO (student youth travel organization). Communicatie tussen hen loopt ook niet altijd even soepel.
Ik heb zin om als ik weer terug ben, met je erover verder te praten. Je hebt in ieder geval al een goed begin gemaakt aan een discussie over dit onderwerp!
Liefs, Annelien
Annelien MeertsHoi Hannah,
Ik las je blog via onze MOV LinkedIn pagina. Je vroeg om reacties, dus bij dezen
Ik ben het met je eens. Jongeren betalen vaak teveel geld om vrijwilligerswerk te doen en niemand weet precies waar dat geld naartoe gaat. Dit zou een stuk transparanter kunnen, maar is dat niet het geval binnen de hele OS-sector?
Ik wil toch een kanttekening plaatsen bij je hele verhaal. Ik vind dat je jongeren die via zo’n organisatie vrijwilligerswerk gaan doen, niet zomaar kunt wegzetten als een kritiekloze, egocentrische massa. Veel van hen kiezen voor zo’n soort organisatie, omdat ze niet weten hoe ze het zelf moeten organiseren. Dat kunnen we een 18-jarige, die net van de middelbare school komt en afgelopen zomer voor het eerst alleen met vrienden naar Spanje is geweest, ook niet kwalijk nemen. Die zendorganisaties maken daar inderdaad gretig gebruik (of moet ik zeggen misbruik) van, en dit wil ik dan ook niet goed praten. Maar ik denk dat je niet moet vergeten dat zo’n duurbetaalde reis voor veel jongeren het eerste contact met Afrika, of een ander niet-westers continent, betekent. Een deel van de jongeren zal daar een leuke tijd hebben en verder nooit meer iets aan ontwikkelingssamenwerking doen. Maar ik denk dat een groot deel van die jongeren na het maken van zo’n reis, op een of andere manier meer betrokken raakt bij OS. Hetzij door af en toe te doneren, hetzij door zich actief in te zetten voor OS, hetzij door op eigen houtje vaker een reis te maken richting het zuiden. Wat de beweegredenen van deze ‘goedwillende’ jongeren zijn, weet ook ik niet. Maar als je daarbij een vraagteken zet, dan moet je een vraagteken zetten bij iedereen die ook maar iets doet aan OS. Doen we het niet allemaal om onszelf beter te voelen?
RoosBegrijp me niet verkeerd, ik ben het volkomen met je eens als het gaat om de absurde bedragen die worden gevraagd voor zo’n vrijwilligersreis. Maar moeten die jongeren dan maar gewoon thuis blijven of hun spaargeld verzuipen in Cherso? Ik juich het toe dat jongeren zich blijkbaar betrokken voelen bij het continent Afrika. Dat de beeldvorming daarover niet altijd even erg klopt, is ook te wijten aan een hele hoop andere organisaties binnen de OS. Ik ben ervan overtuigd dat het maken van zo’n vrijwilligersreis de wereld van veel jongeren verbreedt. Juist als zij er zelf geweest zijn, kunnen ze hun beeld van het arme kansloze continent Afrika bijstellen.