Coolpolitics

Verre reizen zijn zoals een Afrikaanse Safari. In een mum van tijd scheur je over goudgele savannes en het wildleven is overweldigend. Je verbaast je over de imposante olifant, de krachtige leeuw, de humeurige buffel, de snelle luipaard en de prehistorische neushoorn. Nadat we deze ‘big five’ in een morgen hebben gezien, reizen we weer verder. Safari’s openen in eerste instantie je ogen. Het is echter moeilijk voor te stellen onder welke omstandigheden de ‘big five’ daadwerkelijk leven.

‘Heropen de wereld’ is de boodschap van hoofdredacteur Marc Broere, in het eerste magazine van lokaalmondiaal over Buitenlandjournalistiek. Een hogere mate van realiteit staat hierbij centraal waar complexe lagen achter gebeurtenissen onderzocht en weergegeven moeten worden. Dit sluit aan bij het boek ‘Het zijn net mensen’ van Joris Luyendijk over zijn vijfjarige correspondentschap in het Midden-Oosten. Hier laat hij  op schokkende wijze zien hoe simplistische en vertekende mediabeelden in schril contrast staan met de complexe realiteit in de landen zelf. In dictaturen zijn veel onderwerpen moeilijk te benaderen en tevens ondoorzichtig, terwijl de journalistiek pretendeert de waarheid in pacht te hebben.

Wat zijn uw beelden over Iran?
Wat stelt u voor bij ‘de’ Islam? Komen deze beelden en gedachtegangen enigszins overeen met de werkelijkheid? Is uw beeld voornamelijk bepaald door Westerse media? Zijn deze journalisten op de plek van de gebeurtenissen geweest? Vertellen zij de waarheid en zijn ze onpartijdig? Wordt journalisten wel de waarheid verteld en wie doen dat? Dit artikel gaat over vertekende beelden met als voorbeeld mijn ‘safari’ in een onthullend Iran.

Op safari in Iran
Mijn eigen gevoel kan ik nog goed voor de geest halen toen ik in 2008 op de internationale luchthaven van Iran aankwam. Door alle verhalen in de media was ik enigszins angstig en had ik vooroordelen over Iran. Heeft Iran te maken met een ‘serious image problem’ of ben ik dat juist? Mijn vooroordelen liet ik al snel achter me. Ik verviel van de ene in de andere verbazing. Het is een land met twee gezichten waarbij een groot verschil is tussen het sterke gecontroleerde openbare leven en het geheimzinnige en liberale privéleven.

Ondanks dat ik alleen naar Iran was gekomen, werd ik overdag vaak benaderd en vergezeld door zeer gastvrije en goed opgeleide Iraniërs. Vrouwelijke kunststudenten zie je vaak tekeningen maken op de hoek van een straat. In het prachtige Isfahan werd ik benaderd door een kunststudente en ze vroeg of ze een portret van mij mocht optekenen. Ik stemde in op voorwaarde dat ik portretfoto’s van haar mocht maken. Uiteindelijk liep ik met haar en een medestudente twee dagen door de stad. Van te voren had ik nooit verwacht dat dit mogelijk zou zijn. Ik werd regelmatig door Iraanse mannen benaderd of zij mijn vrouwen waren.

In Iran wordt publiekelijk niet veel toegestaan door de autoriteiten, zoals concerten. Een vrouw mag geen solo-optreden doen, alleen samen met andere vrouwen mogen ze hun stem laten horen. Via de kunststudentes belandde ik bij een indrukwekkend thuisconcert die min of meer achter gesloten deuren plaatsvond. In een kleine, hoge ruimte zongen de vrouwen aan de linkerkant en aan de rechterkant bespeelden de mannen hun instrumenten. De muziek sneed recht door mijn hart. Emoties van diepgeworteld verdriet waren zichtbaar bij de Iraniërs en leek het resultaat te zijn van onvrijheden. Wat is een muzikant als hij geen muzikant mag zijn? Wat is een dichter als haar penstreken beperkt worden? Dat raakt de ziel van een mens.

In Iran was het opvallend door hoeveel nieuwsgierige vrouwenogen ik werd aangekeken. Hoe de hidjab (Islamitische hoofddoek) gedragen wordt, varieert enorm. Soms zijn alleen de ogen zichtbaar, maar veel vaker was het gezicht onbedekt en kon je zelfs haar zien. Spijkerbroeken en lippenstift zijn geen uitzondering. Tegelijkertijd rijdt de zedenpolitie rond om te controleren of alles volgens ‘afspraak’ verloopt. Mannen en vrouwen moeten in het openbaar zoveel mogelijk van elkaar gescheiden zijn en daar zijn alle faciliteiten op ingericht. Alleen het huwelijk of familierelaties geven je een vrijbrief om met iemand van de andere sekse in het openbaar rond te lopen.

Eerder had ik slechte verhalen gehoord over de vervolging van homoseksuelen in Iran. Ik was dan ook verbaasd toen ik benaderd werd door een homo die mijn blauwe ogen en blonde haar prees. Op een ander moment liet een rondlopende jongeman in een park mij uit het niets een pornofilmpje op zijn mobieltje zien en ging vervolgens keihard lachen. Het zijn gebeurtenissen die ik juist in Iran nooit had verwacht.

Ogen heropend
Terug naar de safari, terug naar Luyendijk. De snelle ‘safari’ door Iran heeft mijn ogen heropend. Extreme mediabeelden en indianenverhalen hadden mij vooraf sterk misleid. Mijn angsten waren compleet verdwenen. Ze maakten plaats voor gevoelens van bewondering en betrokkenheid bij het veelal jonge en moderne Perzische volk. Tegelijkertijd kan ik me moeilijk voorstellen hoe het is om in een dictatuur te leven waar de Perzische leeuw Mahmoud Ahmadinejad zijn dierenrijk domineert.

Beelden die we hebben en krijgen over verre (ontwikkelings-)landen zouden we dus niet klakkeloos moeten overnemen en accepteren. Laten we ze altijd in twijfel trekken en zelf op onderzoek uitgaan.

Fotografie door Hasse de Boer ©